Tại buổi toạ đàm về Luật Công nghệ cao (CNC) diễn ra hôm qua, 14/5, đa số nhà khoa học bày tỏ quan điểm Nhà nước nên khuyến khích các viện nghiên cứu phát huy năng lực là chính, thay vì tự tham gia vào quá nhiều việc.

PGS.TS Nguyễn Thu Vân, Giám đốc Trung tâm Vaccine và sinh phẩm số 1.

Luật này dự kiến sẽ được Quốc hội cho ý kiến vào ngày 28/5 tới.

TS Quang A dẫn chứng, nhiều điều mục trong dự thảo Luật cho thấy Bộ và Chính phủ tham gia vào quá nhiều việc, từ chủ trì, phối hợp với các bộ ngành công nhận dự án sản xuất, sản phẩm CNC, dự án cung ứng dịch vụ CNC, định kỳ kiểm tra… đến việc xây dựng quy hoạch, kế hoạch quốc gia phát triển nhân lực CNC, xây dựng cơ sở đào tạo nhân lực CNC, dành kinh phí cho việc thực hiện kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng nhân lực CNC…

TS Quang A cho rằng, chủ sở hữu thực thụ của CNC là các doanh nghiệp, viện nghiên cứu, do đó, cần tạo điều kiện cho họ làm. Có chăng, Nhà nước nên bỏ tiền hỗ trợ các viện nghiên cứu hay doanh nghiệp rồi để họ tự đứng ra đào tạo, tổ chức, hay hơn nhiều là Nhà nước tự làm việc đó.

TS Quang A cũng cho rằng, dự thảo Luật nói quá nhiều đến vấn đề ưu đãi, hỗ trợ. “Đừng đặt vấn đề ưu đãi, hỗ trợ là chính mà cần khuyến khích để các viện nghiên cứu, doanh nghiệp phát huy tiềm lực của họ.

Nhà nước phải để các Viện Nghiên cứu tự chủ trong nguồn thu. Kiểu ưu ái như thế này không bao giờ có hiền tài. Ai cũng biết nghiên cứu công nghệ cao (CNC) tiềm ẩn nhiều rủi ro. Trong trường hợp họ gặp rủi ro thì Nhà nước sẽ đứng ra hỗ trợ cho họ những rủi ro đấy” - TS A nói.

PGS.TS Trần Đức Viên, Hiệu trưởng Trường Đại học Nông nghiệp I, cũng cho rằng, dự thảo Luật CNC “nặng mùi quốc doanh, cái gì cũng Nhà nước”. Trong khi đó, đọc hết các tờ trình chưa thấy toát lên 4 vấn đề chính là CNC sẽ được làm ở đâu? Lúc nào? Ai làm? Quy mô như thế nào?

TS Viên cũng đề cập đến tính cấp thiết trong việc áp dụng CNC trong nông nghiệp, nhất là trong bối cảnh khủng hoảng lương thực, cạnh tranh trong xuất khẩu lương thực trên thế giới và các đòi hỏi về an toàn vệ sinh thực phẩm.

Đối với ngành nông nghiệp CNC, Việt Nam có tiềm năng phát triển 4 lĩnh vực là hoa cắt cành, rau an toàn, thuỷ sản và cây ăn quả. “Bộ luật nói nhiều về công nghiệp CNC nhưng nông nghiệp CNC lại không được nhắc đến. Nông nghiệp CNC là một ngành cần phải hướng tới và có lộ trình từ bây giờ” - TS Viên đề xuất.

Cùng chung quan điểm với hai nhà khoa học nói trên, PGS.TS Nguyễn Thu Vân, Giám đốc Trung tâm Vaccine và sinh phẩm số 1, nhấn mạnh cần xem xét lại việc xây dựng các phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia.

Trước đây, Bộ KHCN đã đầu tư xây dựng nhưng không phát huy được đầy đủ năng lực, khả năng và không đạt được mục đích đề ra. Đến nay cũng chưa có tổng kết, đánh giá, xem có làm tiếp hay không. Nay lại tiếp tục đưa vào việc xây dựng các phòng thí nghiệm trọng điểm này vào luật CNC.

PGS.TS Vân cho rằng, trong Luật CNC phải có mục về chế tài. Nhà nước bỏ rất nhiều tiền ra để phát triển CNC, và không thể lãng phí được.

“Hàng năm, Nhà nước đầu tư 2% tổng ngân sách quốc gia cho nghiên cứu khoa học. Nhưng nếu Bộ KHCN nghiên cứu, thống kê thì sẽ thấy hiệu quả rất thấp. Nước mình nghèo nhưng chưa thực sự nghiêm khắc trong nhiều lĩnh vực. Cần phải có khen chê, thưởng phạt rõ ràng” - PGS. TS Vân thẳng thắn.

Ghi nhận những đóng góp này, ông Lê Đình Tiến, Thứ trưởng Bộ Khoa học Công nghệ cho biết, đây là một luật hoàn toàn mới, lần đầu tiên được xây dựng nên gặp phải nhiều khó khăn do quá trình phát triển CNC ở Việt Nam chưa được bao lâu trong khi các văn bản về CNC rất hạn chế.

Trên cơ sở các ý kiến đóng góp, Ban Soạn thảo Luật sẽ xem xét sửa đổi để trình Quốc hội thông qua Luật này vào tháng 11 năm nay.